H ΜΟΥΣΙΚΗ ΩΣ ΒΟΗΤΙΚΟ ΜΕΣΟ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ

Κώστας Μαντζίκος

Συγγραφέας

https://www.academia.edu/12264165/%CE%97_%CE%9C%CE%9F%CE%A5%CE%A3%CE%99%CE%9A%CE%97_%CE%A9%CE%A3_%CE%92%CE%9F%CE%97%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%9F_%CE%9C%CE%95%CE%A3%CE%9F_%CE%A3%CE%A4%CE%9F%CE%9D_%CE%91%CE%A5%CE%A4%CE%99%CE%A3%CE%9C%CE%9F

Ο Αυτισμός σύμφωνα με το ιατρικό μοντέλο, είναι μια νεύρο-αναπτυξιακή διαταραχή που παρουσιάζει διαταραχές στην επικοινωνία, στο λόγο, στη σκέψη, στη φαντασία και στην κοινωνικοποίηση. Σε αυτή την αναπτυξιακή διαταραχή παρουσιάζονται στερεοτυπικές κινήσεις και εμμονές με αντικείμενα του ενδιαφέροντος τους. Το περιβάλλον των παιδιών με αυτισμό αλλά και των ενηλίκων πρέπει να είναι δομημένο διότι πολλά πράγματα στον αυτισμό είναι θέμα ρουτίνας.  (Μαντζίκος, 2015).

   Τονίζεται ότι ο εγκέφαλος του μη αυτιστικού ανθρώπου λειτουργεί διαφορετικά με την κοινή λογική ενώ ο εγκέφαλος των αυτιστικών με έναν μαθηματικό τρόπο. Δηλαδή σαν ένα σύστημα. Για παράδειγμα κατηγοριοποιεί τα ρούχα ανά μέγεθος, τύπο και χρώμα ενώ ο εγκέφαλος των τυπικών ανθρώπων λειτουργεί στα ρούχα με έναν άστατο τρόπο δεν τον νοιάζει η κατανομή σε μέγεθος, χρώμα και τύπο (κοντομάνικα και μακρυμάνικα (Μαντζίκος, ο.π.)

 «Ο εγκέφαλος του αυτιστικού ατόμου είναι σαν μια συμφωνική ορχήστρα: κάθε μουσικός μπορεί να παίξει υπέροχα το μέρος του, αλλά το σύνολο των λειτουργιών δεν ελέγχεται» (Παπαδοπούλου Στο: Μαντζίκος, ο.π. σελ, 161)

     Η μουσική ως μέσο είναι ένα σύστημα επικοινωνίας που συγκαταλέγεται ανάμεσα στα Φυσικά Συμβολικά Συστήματα Επικοινωνίας τα οποία είναι η νοηματική, τα minions, η ζωγραφική, ο χορός κλπ.

   Η ταυτόχρονη ύπαρξη στη μουσική οργανωμένης δομής, αλλά και ελεύθερης δημιουργικότητας, μπορούν να βοηθήσουν στο άτομο με αυτισμό να αναπτύξει πιο συγκροτημένη συμπεριφορά, αποκτώντας λειτουργικότερους τρόπους έκφρασης με το παίξιμο μουσικών οργάνων, να γνωρίσει τους κανόνες της επικοινωνίας μέσα από τον μουσικό διάλογο, να κατανοήσει την κοινωνική πραγματικότητα, μέσα από τη συναισθηματική έκφραση του ίδιου ή των άλλων μέσω της μουσικής, και να μειώσει τα επίπεδα άγχους του για το άγνωστο και χαοτικό περιβάλλον, μέσα από την ομαλότητα, με την οποία κυλάει μια μουσική σύνθεση, παρά τις εντάσεις και αυξομειώσεις της. (Παπαδοπούλου στο Μαντζίκος, ο.π.).

  Η μουσική υιοθετείται συχνά ως επικοινωνιακό μέσο, για να ενθαρρύνει την κίνηση και εκφραστικότητα του σώματος, τη χρήση χειρονομιών και τη μίμηση κατά την αλληλεπίδραση, και για να ενισχύσει την ενσυναίσθηση, τη συνεργατικότητα και τη μάθηση στα αυτιστικά παιδιά.  (Trevarthen, et. al.,  στο Παπαδουπούλου, στο Μαντζίκος, ο.π.).

   Σύμφωνα με τον Kehrer ( στο καρτασίδου, στο Μαντζίκος, ο.π.) η Marie- Luise Hermann- Haunhorst (στο καρτασίδου, στο Μαντζίκος, ο.π.) δεν εντόπισε σημαντικές διαφορές στη συμπεριφορά του παιχνιδιού σε αυτιστικά παιδιά όταν άκουγαν ήρεμη και έντονη μουσική, ενώ ο Kramann (στο καρτασίδου, στο Μαντζίκος, ο.π.) παρατήρησε σε συγκεκριμένα μουσικά κομμάτια, όπως του Vivaldi και του Mozart, την ελάττωση στερεότυπων συμπεριφορών, την ενίσχυση της επικοινωνίας με τον/ τη συνοδό και μια συγκεκριμένη ηρεμία.

  Σε πολλές περιπτώσεις τα αυτιστικά άτομα  αυτοτραυµατίζονται. O Sandman (1990,  στο: Κάργιου, 2012) υποστηρίζει ότι στα αυτιστικά άτομα το ποσοστό αυτών που αυτοτραυµατίζονται κυµαίνεται από 30% µέχρι 50%. Παρ’όλα αυτά, δεν υπάρχει κάποια επίσηµη και πιο πρόσφατη µέτρηση που να δίνει το ακριβές ποσοστό των ατόµων αυτών. 

  Τα αυτιστικά άτομα εκδηλώνουν αυτοτραυματική συμπεριφορά λόγω άγχους. Πολλές φορές αυτό αιτιολογείται και με το γεγονός ότι οι γονείς δεν δείχνουν τόσο ενδιαφέρον για τα αυτιστικά παιδιά τους από φόβο πως δεν μπορούν να τα διαχειριστούν. Η βλεμματική επαφή είναι ένα από τα πρώτα στάδια στη ζωή του παιδιού εάν υπάρχει αυτή τότε υπάρχει και η σωματική επαφή π.χ. άγγιγμα κλπ. Η αυτοτραυματική συμπεριφορά μπορεί να συμβαίνει και όταν οι γονείς ή ο εκπαιδευτικός πιέζουν και αγχώνουν  το αυτιστικό παιδί. Όταν αγχώνουμε ή πιέζουμε το αυτιστικό παιδί τότε εκείνο κουράζεται ή αδιαφορεί ή εκδηλώνεται για να το αφήσουμε ήσυχο.  Για αυτό λοιπόν δίνουμε χώρο και χρόνο στο παιδί να προσαρμοστεί στο περιβάλλον. Το κυριότερο από όλα είναι να δείξουμε στο αυτιστικό παιδί αγάπη, αποδοχή, σεβασμό και καλή συμπεριφορά καθώς και προσπάθεια να έρθουμε κοντά του. Τα  αυτιστικά παιδιά αντιλαμβάνονται πότε ένας άνθρωπος εμπνέει εμπιστοσύνη χωρίς εμπιστοσύνη δεν χτίζεται σχέση με ένα αυτιστικό παιδί. Πρέπει να το αφήσουμε να μας καθοδηγήσει ώστε να το βοηθήσουμε έτσι δε θα εκδηλώνει  αυτή τη συμπεριφορά δηλαδή ο εκπαιδευτικός γίνεται μαθητής και το αυτιστικό παιδί δάσκαλος και αργότερα αντίστροφα. Ένας άλλος λόγος που μπορεί το παιδί να εκδηλώνει τέτοια συμπεριφορά είναι και η οικογένεια το πώς βλέπει τα αυτιστικά παιδιά και αν ασκεί πάνω στο αυτιστικό παιδί σωματική και λεκτική βία. (Μαντζίκος, ο.π.)

  Όταν τα αυτιστικά παιδιά ακούν κλασσική μουσική η αυτοτραυµατική συµπεριφορά τους παρουσιάζει μια σημαντική µείωση , ενώ κατά τη διάρκεια των µουσικών δραστηριοτήτων, στις οποίες συµµετέχουν  ενεργά µαζί µε τον εκπαιδευτικό , η συµπεριφορά αυτή μπορεί να μην εμφανίζεται και καθόλου.

  Επιπλέον πολλά αυτιστικά παιδιά παρουσιάζουν απίστευτες μουσικές ικανότητες όπως ο Ethan Walmark, Derek Paravicini, Rex Lewis-Clack, Nathan Pustka, David Millitelo και άλλοι. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί πως τα αυτιστικά άτομα στην πλειοψηφία τους προτιμούν να ακούν κλασσική μουσική του Bach, Beethoven, Sopin, Vivaldi, Mozart διότι η κλασσική μουσική έχει θετικό αντίκτυπο στην εξέλιξη των αυτιστικών παιδιών όπως στα συναισθήματα, στην επικοινωνία, στο άγχος, στις στερεοτυπικές κινήσεις. Επίσης, αυτοί οι άνθρωποι παρουσιάζουν απίστευτες μνημονικές ικανότητες μπορούν να  θυμούνται απέξω  παρτιτούρες, ήχους και στίχους τραγουδιών.

   Σήμερα έχει αναπτυχθεί η ιδέα βάση του ιατροκεντρικού μοντέλου πως τα αυτιστικά άτομα δεν αισθάνονται τίποτα.  Οι αυτιστικοί παρατηρούν  τόσο με λεπτομέρεια τις εκφράσεις των άλλων που μπορούν να δουν και την πιο ανεπαίσθητη διαφορά έκφρασης. Εκεί που έχουν πρόβλημα είναι η μετάφραση αυτών που βλέπουν.  Ένας  φυσιολογικός  αυτιστικός συνδέει ενστικτωδώς αυτά που βλέπει με αυτά που διαισθάνεται ώστε να μεταφράσει σωστά την έκφραση που βλέπει με το συναίσθημα που εκλαμβάνει. Οι μη αυτιστικοί όμως κρύβουν τα πραγματικά τους συναισθήματα και τα παραποιούν. Έτσι ο αυτιστικός ενώ βλέπει την  έκφραση του μη αυτιστικού την συνδέει με ένα παραποιημένο συναίσθημα  που εκφράζει ο μη αυτιστικός και εκεί  μπερδεύεται τόσο που δεν ξέρει πια τι συναίσθημα εκφράζει ο άλλος. (Μαντζίκος, ο.π.)

  Ο τρόπος έκφρασης των συναισθημάτων των αυτιστικών είναι πολύ διαφορετικός σε σχέση με τους μη αυτιστικούς. Πόσο μάλλον όταν δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους αυτά με λεκτικό τρόπο. (Μαντζίκος,ο.π.)

  Για παράδειγμα μια μητέρα μου έδειξε μέσω ενός video πως τραγουδάει τους στίχους που γράφει ο αυτιστικός γιος της. Πραγματικά ο αυτισμός δεν θεωρείται εμπόδιο στο να αναπτύξει το ταλέντο του, τις απίστευτες μουσικές ικανότητές του στο τραγούδι.  Όπως είδα σε γραπτή μορφή πάνω από το video τους στίχους του τραγουδιού που τραγουδάει είναι γεμάτοι συναίσθημα, ένα συναίσθημα που δεν διαφέρει από αυτό των μη αυτιστικών ανθρώπων. Και αξίζει να τονιστεί πως τους στίχους που γράφει τους τραγουδάει με πάθος και συναίσθημα. Ο λόγος του είναι πολύ καθαρός.

 Το ίδιο θα λέγαμε και για την  Tiffany Grey η οποία  είναι μια νέα αυτιστική κοπέλα με σύνδρομο Asperger, η οποία έχει μια όμορφη φωνή. Κάνει συχνά διασκευές δημοφιλών τραγουδιών στο κανάλι της στο YouTube.

  Για αυτό λοιπόν, πολλοί σήμερα θεωρούν τους αυτιστικούς ανίκανους συναισθηματικά ενώ μπορούν να εκφράσουν συναισθήματα, να κάνουν πολλά και έχουν απίστευτες μουσικές ικανότητες που αγγίζουν τις ικανότητες ενός επαγγελματία μουσικού. Πρέπει  η  κοινωνία να λέει τους αυτιστικούς «ανθρώπους» και όχι «υπανθρώπους».

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Κάργιου, (2012). Η Μουσική ως Μέσο Αντιµετώπισης της Αυτοτραυµατικής Συµπεριφοράς Ατόµων µε Αυτισµό: Μια Πιλοτική Έρευνα για τις Απόψεις των Μουσικοθεραπευτών. Approaches:Μουσικοθεραπεία & Ειδική Μουσική Παιδαγωγική, Issue 4 (1).

Μαντζίκος, Ν.Κ.(2015). Ένα μικρό βιβλίο για τον αυτισμό. Academia. edu. Ανακτήθηκε στις 6/5/2015 από https://goo.gl/1E0H32

Μαντζίκος, Ν.Κ. (2015). Η Μουσική Θεραπεύει: η θεραπευτική δράση της μουσικής στις αναπτυξιακές διαταραχές. Θεσσαλονίκη: iWrite.gr Publications σ.σ.161-162

ΠΗΓΗ: https://www.academia.edu/12264165/%CE%97_%CE%9C%CE%9F%CE%A5%CE%A3%CE%99%CE%9A%CE%97_%CE%A9%CE%A3_%CE%92%CE%9F%CE%97%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%9F_%CE%9C%CE%95%CE%A3%CE%9F_%CE%A3%CE%A4%CE%9F%CE%9D_%CE%91%CE%A5%CE%A4%CE%99%CE%A3%CE%9C%CE%9F